Zirkon, zirkonyum veya zirkonya? Londra’da fotoğrafını çektiğim doğal bir mineralden, hastanın gülüşünün parçası olan dental zirkonyaya uzanan yolculuk.

Yıllar önce Londra’da bir müzeyi gezerken mineral koleksiyonunun önünde durdum.

Taşlardan biri dikkatimi çekti ve fotoğrafını çektim.

Etiketinde şöyle yazıyordu:

Zircon — ZrSiO₄.

O gün benim için yalnızca ilginç bir mineraldi.

Yıllar sonra o fotoğraf benim için başka bir anlam taşıyor.

Çünkü kliniğimde başka bir fotoğraf daha var. Bu kez bir mineralin değil, restorasyonlarımızda kullandığımız dental zirkonya materyalinin sertifikasının fotoğrafı.

Bir tarafta doğanın oluşturduğu bir mineral.

Diğer tarafta, sonunda bir insanın gülüşünün parçası olacak mühendislik ürünü bir dental seramik.

Bu iki fotoğrafın arasında çok ilginç bir yolculuk var.

Ve bu yolculuk hastalarımdan sıkça duyduğum bir sorunun da cevabını veriyor:

Zirkon mu, zirkonyum mu, zirkonya mı?

Kelimeler birbirine benziyor. Bilimsel olarak ise aynı şeyi anlatmıyorlar.

Zirkon, zirkonyum ve zirkonya

Londra’da fotoğrafını çektiğim şey zirkon.

Zirkon, kimyasal formülü ZrSiO₄ olan doğal bir mineraldir ve zirkonyumun önemli doğal kaynaklarından biridir.

Zirkonyum ise bir kimyasal elementtir. Sembolü Zr, atom numarası 40’tır ve elementel haliyle bir metaldir.

Diş hekimliğinde bizi asıl ilgilendiren ise zirkonya.

Zirkonya, zirkonyum dioksittir — ZrO₂ ve bir seramiktir.

Dolayısıyla hastam “zirkonyum diş istiyorum” dediğinde ne demek istediğini elbette anlıyorum. Bu ifade günlük dile yerleşmiş durumda.

Ancak bilimsel olarak yaptığımız şey çoğunlukla zirkonya kron, zirkonya köprü veya zirkonya restorasyondur.

Londra’da fotoğrafını çektiğim taşı kesip diş haline getirmiyoruz.

Yolculuk bundan çok daha karmaşık ve bence çok daha ilginç.

Mineralden dental materyale

Endüstriyel ve kimyasal süreçlerle zirkonyum, yüksek saflıkta zirkonyum dioksit üretimine uzanan işlemlerden geçirilebilir.

Ancak dental zirkonya yalnızca saflaştırılmış bir madde değildir.

Kompozisyonu, kristal yapısı ve üretim süreci dental kullanıma uygun özellikler elde etmek amacıyla kontrol edilen bir mühendislik seramiğidir.

Bu yolculuğun bir yerinde jeoloji kimyaya dönüşüyor.

Kimya malzeme bilimine.

Malzeme bilimi ise sonunda diş hekimliğine.

Zirkonya henüz bir dişe hiç benzemediği dönemde laboratuvara disk veya blok halinde ulaşabiliyor.

İkinci fotoğrafım da burada hikâyeye giriyor.

Fotoğraftaki belge, orijinal bir Amann Girrbach Zolid Gen-X dental zirkonya blank materyaline ait ve ürünün üretim ve izlenebilirlik bilgilerini içeriyor.

Böyle belgeleri önemsememin basit bir nedeni var:

Hastanın ağzına hangi materyali koyduğumu bilmek istiyorum.

Ama sertifika hikâyenin yalnızca bir bölümü.

Zirkonya diskten dişe

Zirkonya disk ön diş mi, azı dişi mi veya bir köprünün parçası mı olacağını bilmiyor.

Burada diş hekimliği başlıyor.

Klinik ve dijital verileri topluyor, preparasyonu ve kapanışı değerlendiriyor, restorasyonu dijital olarak tasarlıyor ve seçtiğimiz zirkonya materyalinden frezeliyoruz.

Ardından sinterizasyon adı verilen kontrollü yüksek sıcaklık süreci geliyor. Vakaya ve materyale göre karakterizasyon, glaze ve polisaj aşamaları bunu takip edebiliyor.

Ve sonunda materyal, hastanın “dişim” diyeceği şeye dönüşüyor.

Yolculuğu yan yana koyduğunuzda:

Zirkon → Zirkonyum → Zirkonya → Dental zirkonya → Dijital tasarım → Frezeleme → Sinterizasyon → Restorasyon → Hasta.

Bir mineral ile bir gülüş arasında şaşırtıcı miktarda bilim var.

Her zirkonya aynı değil

Bence klinik açıdan isim tartışmasından daha önemli olan konu bu.

Zirkonya tek bir materyal değil.

Günümüzde farklı kompozisyonlara ve özelliklere sahip dental zirkonyalar var. Bazılarında mekanik özellikler daha ön plandayken, bazıları estetik bölgelerde ihtiyaç duyduğumuz daha yüksek translusensi özellikleri sunabiliyor.

Bu nedenle benim sorum:

“Zirkonya iyi mi?”

değil.

Ben şunu soruyorum:

Hangi zirkonya? Hangi diş için? Hangi hastada? Ve neden?

Sertifika klinik karar veremez

Materyalin izlenebilir olmasını, üreticisini ve hangi ürünün kullanıldığını bilmeyi önemsiyorum.

Ama bir sertifika tek başına iyi bir restorasyonu garanti edemez.

Tanı, preparasyon, dijital tarama, tasarım, frezeleme, sinterizasyon, laboratuvar çalışması ve oklüzyonun hepsi önemlidir.

Ve sonunda hekimin klinik kararı vardır.

Ben bunu şöyle düşünüyorum:

Sertifika bana materyalin nereden geldiğini söyleyebilir. Ama doğru klinik kararı verip vermediğimi söyleyemez.

Materyal hastayı muayene edemez, beklentilerini anlayamaz veya kendisinin o hasta için doğru seçim olup olmadığına karar veremez.

Bu sorumluluk hâlâ bize ait.

Zirkondan bir insanın gülüşüne

Bugün Londra’da çektiğim fotoğrafa baktığımda artık yalnızca bir mineral görmüyorum.

Bir yolculuğun başlangıcını görüyorum.

Bir tarafta doğanın oluşturduğu zirkon — ZrSiO₄ var.

Diğer tarafta kimya, malzeme bilimi ve teknolojiyle geliştirilmiş dental zirkonya.

Ve yolculuğun sonunda yalnızca bir kron yok.

Bir insan var.

Onunla gülecek, yemek yiyecek ve yaşayacak.

Bu nedenle bir dental materyali yalnızca popüler olduğu için seçmek istemiyorum.

Ben başka bir soruyu tercih ediyorum:

Bu klinik durum ve bu insan için doğru materyal hangisi?

Londra’daki fotoğrafı yalnızca bir mineral dikkatimi çektiği için çekmiştim.

Yıllar sonra o fotoğrafı diş hekimliğini anlatmak için kullanacağımı bilmiyordum.

Bir mineral ile bir insanın gülüşü arasındaki mesafe, yalnızca bir isim değişikliğinden çok daha büyük.

Doğadan kimyaya, kimyadan mühendisliğe, oradan dijital diş hekimliğine ve sonunda klinik karara uzanan bir yolculuk.

Belki de her gün kullandığım materyallerin nereden geldiğini hâlâ merak etmemin nedeni bu.

Çünkü bazen bir dişi anlamaya, henüz dişe benzemediği yerden başlamak gerekir.